Süper Bono Çiller 1994 - 2021, Süper Bono nedir? Nasıl alınır?

Süper bono Çiller döneminde 1994 yılında devreye alınan bir hamleydi.  Erdoğan'ın dövize müdahalesi de süper bono Çiller dönemini hatırlattı.  Prof....

Süper bono Çiller döneminde 1994 yılında devreye alınan bir hamleydi. 

Erdoğan'ın dövize müdahalesi de süper bono Çiller dönemini hatırlattı. 

Prof. Dr. Emre Alkin köşe yazısında o dönemi şöyle anlattı:

Gayet iyi hatırlıyorum, 1994 yılında dolar kuru devalüasyonla 12.000 TL'den 17.000 TL'ye fırlamış ardından da piyasanın tepkisiyle 42.000 TL ile ciddi bir rekora imza atmıştı. O zamanlarda zirve seviyeden döviz borcunu kapatmak isteyenler büyük zarara uğradı. Çünkü kurlar sonra 30.000 TL seviyesine geri geldi. 

O zamanın Başbakanı Tansu Çiller ve Hazine Yönetimi, "süper bono" çıkararak TL'nin değer kaybını önlemiş, bu şekilde bir stabilizasyon sağlamıştı. Anlaşılan şu ki, vatandaşın döviz kurları karşısında tasarrufunu ezdirmemek adına gerektiği kadar kazanç garanti altına alınırsa ortalık sakinleşiyor. Hükümet de dün akşam bu denedi. En azından denenmeyeni değil denenmiş ve başarılı olmuş olanı denedi. 

Süper Bono Çiller hamlesi. Süper bono nedir? 

Hazine’den sorumlu bakan Tansu Çiller, piyasada likidite bırakarak genel faizlerin aşağı çekilebileceğini düşünüyordu. Az borçlanma Hazine’nin bütçe gelir gider dengesi ile değil, Merkez Bankası’ndan kullandığı avansla oluyordu. Hazine’nin piyasada bıraktığı likidite, Merkez Bankası tarafından çekiliyordu. Ancak, Merkez Bankası’nın ne elindeki kâğıt miktarı, ne de döviz varlıkları bu kadar likidite ile başa çıkmaya yeterli değildi. Dönemin Merkez Bankası Başkanı Rüşdü Saracoğlu ise bir rapor hazırlayıp Başbakan Süleyman Demirel’e giderek, Hazine ihalelerinde az satışla faizlerin düşürülemeyeceğini, Döviz Kuru üzerinde baskı olacağını anlattı.
1992-1993 arasında Hazine ihalelerinde gelen tekliflerin kabaca yüzde 80’i karşılanırken, 1993 yılbaşından itibaren Çiller yeni bir stratejiye geçmiş; teklif karşılama oranı 20 puan aşağı çekilmişti. Yani bütçe imkânları ve açığı değişmemiş olan Hazine, borçlanmada daha az satış yapılıp, piyasayı daha düşük faize razı etmeye çalışıyordu. Ancak Tansu Çiller 25 Haziran 1993’de Başbakan olunca, bu eğilim hızlandı. Daha düşük faiz dikte etme oyunu bu defa ihale iptallerine dönüştü; madem Hazine’nin istediği yerde olmuyordu, kimseye de satılmıyordu. Kasım ayında 5 ihalenin 2’si, Aralık ayında da 4 ihalenin 2’si iptal ediliyordu. Kasım ayından sonra iş değişti; bu defa elinde bol likidite bulunan bankalar dövize yönelmeye başladılar.
İşin daha dramatik tarafı; kur patlamasın diye piyasadaki bol likiditeyi çeken Merkez Bankası, Hazine’nin bu faiz inadını bırakmasını isterken, Çiller, Merkez Bankası’na Başbakanlık Müsteşarı imzalı bir yazı yolluyordu; Açık piyasa işlemleri yapmayın! Yani likiditeyi çekmeyin.

Süper bono ne anlama gelir? 

Ocak 1994’de yüzde 13.5, sonra Nisan ayında da yüzde 100’lük bir kur zıplamasıyla bir devalüasyon yaşanıyordu. Faiz kaprisi yapan Çiller’in Hazinesi, bu defa tahvil ve Bono satışı yapabilmek için alıcı bulamıyordu. Ocak-Nisan arası dönemde yapılan 20 Hazine ihalesinin 6’sı teklif gelmediği için iptal ediliyordu.
Çiller’in atadığı Merkez Bankası Başkanı olan Bülent Gültekin de istifa ediyordu.

5 Nisan kararları sonrasında, Hazine bunu kırabilmek için 3 aylık halka arz yaparak yüzde 400 şok faiz teklif etmek zorunda kaldı. Başbakan Tansu Çiller, yüzde 80-85 seviyesindeki faizi 3-5 puan aşağı bastırmak isterken, yüzde 300-400 faize razı gelmek zorunda kalmıştı. Geride de üç banka batmıştı. Kemer sıkma önlemleri ile yürürlüğe konulan kararlar ile krizin bir bölüm bedeli ‘Net Aktif Vergisi’ ile şirketlere fatura edildi. Faizler Haziran sonuna kadar yüzde 300’de seyrederken, aradaki çok arızi dönemler dışında 1999’a kadar yüzde 100’ün altına inmedi.
Çiller, ekonomi profesörü olarak geldiği siyasette en büyük ekonomi dersini alırken, Son dakika Türkiye haberleri" target="_blank">Türkiye’ye de ağır bir bedel ödetiyordu.

Çiller bonosu olarak da bilinen Süper Bono 1994 ve Süper Bono 2021 yılları kıyas konusu oldu. 

Süper bono nasıl alınır

14 Mar 2022 - 01:45 - Ekonomi



göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Medya Ankara Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Medya Ankara hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Medya Ankara editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Medya Ankara değil haberi geçen ajanstır.



Anket Ankapark anketi, Ankapark nasıl değerlendirilmeli? Ne yapılmalı?